MTB-balhoofd en balhoofdlagers

Waar dient het balhoofd voor en wanneer vervangt u het?

Het balhoofd bestaat uit twee lagers boven en onder in de balhoofdbuis, hun lagerschalen, een kroonring en een top cap. Op een mountainbike krijgt het krachten te verwerken die de weg niet kent: hard remmen, landingen na sprongen, herhaalde klappen in rotsvelden, en dan nog het water en de modder die uiteindelijk bij de kogels komen. Twee signalen verraden een versleten balhoofd: getik als u de voorrem inknijpt en de fiets naar voren duwt, of een stuur dat in de rechte stand blijft haken, alsof het in een inkeping valt. Controleer in beide gevallen eerst de afstelling en daarna de staat van de lagers.

Extern, semi-geïntegreerd of geïntegreerd: de SHIS-code lezen

Er bestaan drie families. Bij een extern balhoofd zijn de lagerschalen in het frame geperst en blijven de lagers buiten de buis. Bij een semi-geïntegreerd balhoofd, ook zero stack genoemd, zijn de lagerschalen ingeperst maar zitten de lagers binnenin. Bij een geïntegreerd balhoofd rusten de lagers direct in lagerzittingen die in het frame zijn gefreesd, zonder lagerschaal.

Het identificatiesysteem SHIS vat deze informatie samen in twee codes, een voor boven en een voor onder. De letters geven het type aan, EC voor extern, ZS voor semi-geïntegreerd, IS voor geïntegreerd; het eerste getal is de binnendiameter van de lagerzitting in millimeters, het tweede de diameter van de stuurbuis of van de zitting van de kroonring. De code ZS44/28.6 en EC44/40 staat bijvoorbeeld voor een semi-geïntegreerde bovenkant voor een stuurbuis van 1 1/8 inch, ofwel 28,6 mm, en een externe onderkant voor het tapered deel van 1,5 inch van een moderne vork, met een kroonring van 40 mm. Twijfelt u, meet dan de lagerzitting met een schuifmaat, boven en onder, of de buitendiameter van het oude lager.

Balhoofdlagers: maten, hoeken en materialen

Een lager voor een geïntegreerd balhoofd wordt bepaald door zijn buitendiameter, zijn binnendiameter, zijn hoogte en zijn contacthoeken, meestal 36 x 45 graden of 45 x 45 graden. Die hoeken moeten passen bij de zittingen van het frame en van de kroonring: noteer de referentie die op het oude lager is gegraveerd voordat u bestelt. De pagina biedt ook cartridgelagers die worden aangeduid met hun maten, binnendiameter, buitendiameter en breedte, en die worden gebruikt in de draaipunten van de vering, in naven of in de trapas. Wat de materialen betreft blijft staal de standaard, roestvrij staal kan beter tegen corrosie en keramiek vermindert de wrijving.

Onderhoud, afstelling en vervanging

Haal na ritten in de modder af en toe het balhoofd uit elkaar: maak lagers en zittingen schoon, verwijder het oude vet en vet opnieuw in voordat u alles weer monteert. Vervang een lager dat kraakt, blijft haken of roest vertoont. Bij het monteren stelt u de spanning af met de bout van de top cap, met losgedraaide stuurpen: die klopt als het stuur vrij draait en de spacers niet meer met de hand kunnen draaien. De lagers van een geïntegreerd balhoofd plaatst u met de hand, terwijl de lagerschalen van een extern of semi-geïntegreerd balhoofd een lagerpers en een uitdrijver vragen, een klus die velen aan een werkplaats overlaten.

Voorvork, stuurpen en balhoofden voor andere disciplines

Het balhoofd hangt af van de stuurbuis van de voorvork: vergelijk de maten met die van de MTB-vorken voordat u iets vervangt. De stuurpen, op de stuurbuis geklemd, speelt mee in de afstelling. Voor een racefiets of een gravelbike bekijkt u het balhoofd voor racefietsen en het gravelbalhoofd.

Welke merken balhoofden kiest u?

Elvedes, een Nederlandse specialist in werkplaatsonderdelen, duidt zijn balhoofdlagers aan met de diameter van de stuurbuis en met de hoeken, van 1 1/8 inch tot 1,5 inch, in 36 x 45 of 45 x 45 graden, en biedt een assortimentsdoos van 17 paar met spacers.

Black Bearing, een Frans merk van technische lagers, brengt zijn lagers in meerdere reeksen, B3, B5, Max en keramiek, met roestvrijstalen versies, voor het balhoofd, de draaipunten van de vering of de trapas.

CeramicSpeed, een Deense fabrikant van keramische kogellagers, is hier aanwezig met een lager 61805 van 25 x 37 x 7 mm, in een versie met coating.

Cane Creek, gevestigd in North Carolina, aan de voet van het Pisgah-woud, brengt zijn balhoofd 40-Series in veel standaarden uit, van ZS44 tot ZS49 en het geïntegreerde IS41, en verkoopt zijn lagers ook los.

Dartmoor, een Pools merk van mountainbikes voor freeride, enduro en dirt, maakt ook zijn eigen onderdelen, waaronder het balhoofd Flash, verkrijgbaar in een tapered versie EC34/ZS49.

Balhoofden in de aanbieding

Balhoofden en lagers uit aflopende series staan in de outlet voor MTB-onderdelen, de laatste nieuwkomers bij de nieuwe producten. Een onderhoudsbeurt voor het seizoen, tijdens de winteruitverkoop, is het juiste moment om versleten lagers te vervangen.

Veelgestelde vragen

Hoe haalt u de speling uit het balhoofd van een mountainbike?

Draai de bouten van de stuurpen op de stuurbuis los, draai de bout van de top cap licht aan tot het getik verdwijnt en draai de stuurpen daarna weer vast tot het aangegeven aanhaalmoment. Komt de speling terug of blijft het stuur haken, dan zijn de lagers versleten of zit de kroonring niet goed.

Welk balhoofd past bij een tapered vork?

U hebt een onderkant van 1,5 inch nodig, met een kroonring van 40 mm, en een bovenkant van 1 1/8 inch. Het type lagerschalen hangt af van het frame: noteer de code of meet de lagerzittingen op. Sommige vorken hebben een geïntegreerde kroonring en hebben er geen andere nodig.

Hebt u speciaal gereedschap nodig om een balhoofd te vervangen?

Voor een geïntegreerd balhoofd volstaat vaak een sleutel voor de stuurpen: de lagers plaatst u met de hand. De lagerschalen van een extern of semi-geïntegreerd balhoofd worden met een lagerpers ingeperst en met een uitdrijver verwijderd, en de kroonring plaatst u met speciaal gereedschap. Zonder dat gereedschap gaat u naar een werkplaats.

Hoe vaak smeert u het balhoofd van een mountainbike?

Dat hangt af van uw terrein: na een periode met natte of modderige ritten is een controle nodig, en bij elke onderhoudsbeurt van de fiets een volledige schoonmaak met nieuw vet. Een lager dat ondanks het smeren blijft haken, moet worden vervangen.

Balhoofdlager van 36 of 45 graden: hoe weet u welke u nodig hebt?

Kijk naar de referentie die op het oude lager is gegraveerd of naar de technische gegevens van het frame. Lukt dat niet, vergelijk dan de afschuining van de zitting: de hoeken van het lager moeten aansluiten op die van de zitting in het frame en van de kroonring, anders draagt het lager niet over zijn hele oppervlak.